Độc Đại tuệ ngữ lục hữu cảm kỳ nhị

Tác giả: Trần Hoảng 陳晃

讀大慧語錄有感其二

眼前無色耳無聲

一片心頭自打成

聲色不干唇舌外

任他剝報與都丁

Nhãn tiền vô sắc nhĩ vô thanh 

Nhất phiến tâm đầu tự đả thành 

Thanh sắc bất can thần thiệt ngoại 

Nhậm tha bác báo dữ đô đinh

Dịch nghĩa: 

Cảm xúc khi đọc "Đại tuệ ngữ lục" (kỳ 2)

Trước mắt không có màu sắc, bên tai không có âm thanh, 

Cái tâm của mình tự cho là có đấy thôi; 

Thanh và sắc không can dự tới, đã ở ngoài môi và lưỡi, 

Mặc cho chúng "bác" hay "báo", "đô" hay "đinh".

Dịch thơ: 

I 

Mắt, tai nào có sắc cùng thanh, 

Chỉ một tâm kia tự đúc thành; 

Môi, lưỡi bỏ ngoài thanh với sắc, 

Mặc người “bác, báo” với “đô, đinh” 

                                   Phạm Tú Châu 

II 

Mắt không sắc, tai không thanh, 

Cái tâm tự nó đúc thành mà thôi; 

Sắc, thanh ngoài lưỡi, ngoài môi, 

“Đô, đinh”, “bác, báo” cũng thôi mặc người. 

                                                      Đỗ Quang Liên

Chú thích: 

Bác, báo, đô, đinh: là tiếng tượng thanh, chưa rõ nghĩa, có thể hai chữ bắt đầu bằng B và Đ, người ta có thể nói Bác thành Báo, Đô thành Đinh.

Độc Đại Tuệ ngữ lục hữu cảm kỳ nhất

Tác giả: Trần Hoảng 陳晃

讀大慧語錄有感其一

打瓦鑽龜三十年

幾回汗出為參禪

一朝識破娘生面

鼻孔元來沒半邊

Đả ngoã toàn quy tam thập niên 

Kỷ hồi hãn xuất vị tham thiền 

Nhất triêu thức phá nương sinh diện 

Tỵ khổng nguyên lai một bán biên

Dịch nghĩa: 

Cảm xúc khi đọc "Đại tuệ ngữ lục" (kỳ 1)

Ba mươi năm dùi rùa đập ngói 

Mấy lần toát mồ hôi vì tham cứu đạo Thiền; 

Một sớm bỗng thấy hết được khuôn mặt của mẹ, 

Thì ra khuôn mặt ấy chỉ có một nửa.

Dịch thơ: 

I 

Đập ngói dùi rùa ba chục niên, 

Mồ hôi ướt đẫm bởi tham Thiền; 

Một mai nhìn thấu dung nhan mẹ, 

Mới biết khuôn trăng khuyết một bên. 

                                           Phạm Tú Châu 

II 

Dùi rùa, đập ngói bao năm, 

Mồ hôi ướt đẫm vì tham cứu Thiền; 

Thấy ra khuôn mặt Mẹ hiền, 

Mới hay mặt khuyết một bên, không đầy. 

                                                   Đỗ Quang Liên 

Chú thích: 

- Đả ngõa, toàn quy (đạp ngói, dùi rùa): Nhóm từ thường dùng trong Phật giáo đời Lý, Trần, có lẽ để chỉ khổ công của người học đạo, cũng có thể làm những việc vô ích. Ở đây, tác giả dùng với nghĩa thứ hai. 

- Nương sinh diện (khuôn mặt mẹ): theo quan niệm nhà Phật thì “người Mẹ” tức cái “Đạo” hay cái “Tâm” là cái nảy sinh ra thế giới hiện tượng. Cũng tương đương với thuật ngữ “Bản lai diện mục” tức là “Tâm Phật” của chính con người.

Hạ cảnh

Tác giả: Trần Hoảng 陳晃

夏景

窈窕華堂晝影長

荷花吹起北窗涼

園林雨過綠成幄

三兩蟬聲鬧夕陽

Yểu điệu hoa đường trú ảnh trường 

Hà hoa xuy khởi bắc song lương 

Viên lâm vũ quá lục thành ác 

Tam lưỡng thiền thanh náo tịch dương

Dịch nghĩa: 

Cảnh mùa hè 

Nhà hoa thăm thẳm, bóng ngày rủ dài, 

Hoa sen đưa hương mát đến cửa sổ phía Bắc; 

Vườn rừng sau mưa trở thành tấm màn biếc, 

Vài ba tiếng ve khua rộn bóng chiều

Dịch thơ: 

I 

Bóng ác ngày dài dãi gác hoa, 

Nhị sen đưa mát trước song qua; 

Sau mưa cây cỏ buông màn biếc, 

Vài tiếng ve kêu rộn bóng tà. 

                              Đinh Văn Chấp

II 

Ngày dài bóng dãi gác hoa, 

Ngoài song gió dậy sen hồ hương đưa; 

Cây buông màn biếc sau mưa, 

Nhạc ve kêu rộn bóng tà chiều hôm. 

                                          Đỗ Quang Liên 

Cung viên xuân nhật ức cựu

Tác giả: Trần Thánh Tông 陳聖宗

宮園春日憶舊

宮門半掩徑生苔

白晝沈沈少往來

萬紫千紅空爛熳

春花如許為誰開

Cung môn bán yểm kính sinh đài 

Bạch trú trầm trầm thiểu vãng lai 

Vạn tử thiên hồng không lạn mạn 

Xuân hoa như hử vị thuỳ khai

Dịch nghĩa: 

Ngày xuân trong vườn ngự nhớ người cũ 

Cửa cung khép hờ, lối đi rêu mọc, 

Giữa ban ngày mà sâu lắng, ít người qua lại; 

Muôn tía nghìn hồng rực rỡ suông mà thôi, 

Hoa xuân đẹp như thế kia, vì ai mà nở?

Dịch thơ: 

I 

Cửa cung nửa khép, đường rêu phủ, 

Ngày lặng đìu hiu, vắng bóng người; 

Muôn tía ngàn hồng đua rực rỡ, 

Hoa xuân dường ấy nở vì ai? 

                                         Nam Trân 

II 

Cửa cung mở hé, đường rêu, 

Ngày dài trầm lặng, ít người lại qua; 

Nghìn hồng muôn tía phôi pha, 

Hoa xuân nở thế, hỏi là vì ai? 

                                   Đỗ Quang Liên

 

105. Họa Tuệ Trung thượng sĩ

Tác giả: Trần Hoảng - Trần Thánh Tông 陳晃 陳聖宗

和慧忠上士

明明常自在

亦揘目作怪

見怪不見怪

其怪悉自壞

Minh minh thường tự tại 

Diệc niết mục tác quái 

Kiến quái bất kiến quái 

Kỳ quái tất tự hoại

Dịch nghĩa: 

Họa thơ thượng sĩ Tuệ Trung 

Sự sáng suốt vốn là ở nơi mình, 

Cũng dụi mắt làm thành quái dị; 

Nhưng thấy quái dị mà không coi là quái dị, 

Thì điều quái dị kia tự nó mất đi.

Dịch thơ: 

I

Sáng suốt thường tự tại, 

Cũng dụi mắt làm quái; 

Thấy quái không thấy quái, 

Quái kia liền tự hoại. 

                           Trúc Thiên 

II 

Sáng suốt vốn ở nơi ta, 

Lại đi dụi mắt làm ra quái hình; 

Thấy quái mà vẫn coi khinh, 

Thì điều quái dị sẽ thành tiêu ma. 

                                Đỗ Quang Liên

Chú thích: 

Bài này rút từ bài Thượng sĩ Hành trạng của vua Trần Nhân Tông. Theo vua Trần Nhân Tông, đây là bài họa lại bài tụng của Tuệ Trung thượng sĩ làm trong lễ cầu siêu cho Hoàng Hậu, vợ vua Trần Thánh Tông, và là em ruột của Tuệ Trung.

Đề Huyền Thiên động

Tác giả: Trần Hoảng 陳晃

題玄天洞

雲掩玄天洞

煙開玉帝家

步虛聲寂寂

鳥散落山花

Vân yểm Huyền Thiên động 

Yên khai Ngọc Ðế gia 

Bộ hư thanh tịch tịch 

Ðiểu tán lạc sơn hoa

Dịch nghĩa:

Đề động Huyền Thiên 

Mây che động Huyền Thiên, 

Khói toả nhà Ngọc Đế; 

Tiếng tụng kinh im ắng, 

Chim bay tán loạn làm rụng hoa núi.

Dịch thơ: 

I 

Mây phủ Huyền Thiên động, 

Khói lan điện Ngọc Hoàng; 

Tiếng kinh nghe vắng vẻ, 

Chim loạn rụng hoa ngàn. 

II 

Mây trời che động Huyền Thiên, 

Nhà vàng Ngọc Đế ảo huyền khói lan; 

Tiếng kinh trầm lắng lặng thầm, 

Chim bay tán loạn hoa ngàn rụng rơi. 

                                              Đỗ Quang Liên

Chú thích: 

- Huyền Thiên: núi Kiệt Đặc, huyện Chí Linh, Hải hưng. Đời Trần, đạo sĩ Huyền Vân tu ở đấy nên vua đặt là động Huyền Thiên. 

- Bộ hư thanh: tiếng tụng kinh. Sách Dị Uyển chép rằng Trần Tư Vương đi chơi núi, chợt nghe trên không có tiếng tụng kinh trong trẻo, người giỏi âm luật nên  bắt chước tiếng, miêu tả ra gọi là Thần thiên thanh, sau đạo sĩ theo đó gọi là Bộ hư thanh.

Hạnh An Bang phủ

Tác giả: Trần Hoảng - Trần Thánh Tông 陳晃 陳聖宗

幸安邦府

朝遊浮雲嶠

暮宿明月灣

忽然得佳趣

萬象生毫端

Triêu du phù vân kiệu 

Mộ túc minh nguyệt loan 

Hốt nhiên đắc giai thú 

Vạn tượng sinh hào đoan

Dịch nghĩa: 

Chơi phủ An Bang 

Sáng chơi trên ngọn núi có đám mây nổi, 

Tối về nghỉ ở eo biển trăng sáng; 

Bỗng nhiên được hứng thú hay, 

Muôn hình tượng nảy sinh ra đầu ngọn bút.

Dịch thơ: 

I 

Sớm chơi núi mây nổi, 

Đêm nghỉ bến trăng thanh; 

Bỗng nhiên được thú lạ, 

Ngòi bút nẩy muôn hình. 

                                Phan Võ 

II 

Sớm trèo ngọn núi phủ mây, 

Tối nằm bờ vịnh tràn đầy ánh trăng; 

Tứ thơ chợt nảy dễ dàng, 

Trào tuôn ngọn bút muôn vàn vẻ hay. 

                                              Đỗ Quang Liên 

Chú thích: 

Trần Thánh Tông, vị vua thứ hai đời nhà Trần, ở ngôi từ 1258 đến 1278, làm Thái Thượng Hoàng từ 1278 đếnh khi qua đời. Ông đã cùng vua Trần Nhân Tông lãnh đạo đất nước giành chiến thắng trong hai cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông.