Đề đường minh hoàng dục mã đồ

Tác giả: Chu Đường Anh 朱唐瑛

題唐明皇浴馬圖

玉花照夜絕權奇 

浴罷牽來近赤墀

若使愛人如愛馬

蒼生何至有瘡痍

Ngọc hoa chiếu dạ tuyệt quyền kỳ 

Dục bãi khiên lai cận xích trì 

Nhược sử ái nhân như ái mã 

Thương sinh hà chí hữu sang di

Dịch nghĩa: 

Đề tranh Đường Minh Hoàng tắm cho ngựa 

Con ngựa "Ngọc hoa chiếu dạ" chạy giỏi tuyệt vời, 

Tắm xong dắt đến gần thềm son; 

Nếu vua yêu người cũng như yêu ngựa, 

Thì dân đen đâu đến nỗi cơ cực?

Dịch thơ: 

I 

Ngựa Ngọc hoa sao khéo lạ lùng, 

Tắm rồi đem tiến dưới sân rồng; 

Nếu lòng yêu mến người như ngựa, 

Lọ phải lo dân nỗi khốn cùng?

                                      Đinh Văn Chấp 

II 

“Ngọc Hoa” chạy giỏi tuyệt vời, 

Tắm xong dắt lại gần nơi bệ rồng; 

Yêu người, yêu ngựa song song, 

Dân đen đâu phải khốn cùng – hỡi vua. 

                                               Đỗ Quang Liên 

Chú thích: 

- Chu Đường Anh còn có tên Chu Đường Thương, hiệu là Liêu Thuỷ, từng làm Chuyển vận sứ vào cuối đời Trần. Tác phẩm hiện còn hai bài thơ chép trong Toàn Việt thi lục. Đường Minh Hoàng tức Đường Huyền Tông, vua thứ 6 nhà Đường. Ngọc hoa chiếu dạ tứ Ngọc hoa thông, con ngựa quý của vua Đường Minh Hoàng. 

- Chạy giỏi tuyệt vời (tuyệt quyền kỳ): Việt âm thi tập chú: "Tô Đông Pha tác, câu dĩ quyền kỳ” nghãi là Thơ Tô Đông Pha như ngựa câu đã đạt đến mức chạy tuyệt giỏi. Từ điển Từ Hải ghi: “Quyền kỳ kỳ quyết phi thường” nghĩa là Vô cùng tinh khôn (hoặc tinh ranh).

Tống phạm công sư mạnh bắc sứ

Tác giả: Lê Quát 黎适

送范公師孟北使

驛路三千君據安

海門十二我還山

朝中使者天邊客

君得功名我得閒

Dịch lộ tam thiên quân cứ an 

Hải môn thập nhị ngã hoàn san 

Triều trung sứ giả, thiên biên khách 

Quân đắc công danh ngã đắc nhàn

Dịch nghĩa: 

Tiễn Phạm Sư Mạnh đi sức phương Bắc 

Qua ba nghìn dặm đường đi sứ, bác ngồi trên yên,

Vượt mười hai cửa biển, tôi trở về núi;

Kẻ sứ giả của triều đình, kẻ nơi chân trời,

Bác được công danh, tôi được chữ nhàn.

Dịch thơ: 

I 

Người tựa trên yên trải dặm ngàn, 

Kẻ về cửa bể cách quan san; 

Sứ thần, dật khách nào hơn kém, 

Ông được công danh, lão được nhàn. 

                                       Đinh Văn Chấp 

II 

Ba ngàn dặm ngựa, bác đi, 

Mười hai cửa biển, tôi về núi sâu; 

Bác Sứ giả, tôi khách du, 

Bác theo sự nghiệp, tôi ưa thanh nhàn. 

                                                 Đỗ Quang Liên 

Chú thích: 

- Lê Quát, tự là Bá Quát, hiệu Mai Phong,  dòng dõi Lê Văn Thịnh, người huyện Đông Sơn (phía Tây Bắc thành phố Thanh Hóa ngày nay, là một học trò xuất sắc của Chu An, đỗ Thái học sinh, làm quan dưới triều vua Trần Minh Tông. Triều vua Trần Dụ Tông (1358) làm Tả tư lang kiêm Hàn lâm viện phụng chỉ, sau thăng làm Thượng thư Hữu bộc xạ. Năm 1366, ông đi kiểm tra sổ sách tài chính ở Thanh Hoá, và được thăng chức Thượng thư Hữu bật nhập nội hành khiển. Lê Quát nổi tiếng văn chương, cùng Phạm Sư Mạnh muốn thay đổi không khí học thuật đương thời, bằng cách đề cao đạo Nho, bài xích đạo Phật. 

- Theo Đại Việt sử ký toàn thư, bài thơ này Lê Quát làm khi còn trẻ.

Quá an phủ nguyễn sĩ cố phần

Tác giả: Phạm Sư Mạnh 范師孟

過安撫阮士固墳

蕭蕭千畝竹如雲

無限傷心安撫墳

山墅昔時攜酒地

愴忙下馬正斜曛

Tiêu tiêu thiên mẫu trúc như vân 

Vô hạn thương tâm an phủ phần 

Sơn thự tích thời huề tửu địa 

Thương mang há mã chính tà huân

Dịch nghĩa: 

Qua mộ An Phủ Nguyễn Sĩ Cố 

Hiu hắt hàng nghìn mẫu, trúc như mây,

Trước mồ quan An Phủ, lòng đau vô hạn;

Biệt thự trong núi, nơi trước kia thường mang rượu đến,

Nay bâng khuâng xuống ngựa, giữa lúc bóng chiều tà.

Dịch thơ: 

I 

Mây giăng ngàn dặm trúc xanh xanh,

An phủ phần, trông vướng mối tình;

Này chốn ngày xưa vui vẻ chén,

Bâng khuâng xuống ngựa, bóng chênh chênh. 

                                                        Đinh Văn Chấp 

II 

Như mây, trúc rợp mênh mông, 

Trước mồ hiu hắt, tấc lòng sầu đau; 

Tiệc say nhà núi nay đâu? 

Bâng khuâng xuống ngựa, bóng chiều chênh chênh! 

                                                                  Đỗ Quang Liên

Chú thích: 

Nguyễn Sĩ Cố: chưa rõ người ở đâu. Theo Đại Việt Sử Ký toàn thư, ông làm chức Thiên Chương Các học sỹ đời vua Trần Thánh Tông (1258-1278), rồi chức Hàn Lâm viện thị độc học sỹ đời vua Trần Minh Tông (1314-1329).

Đề cam lộ tự

Tác giả:  Phạm Sư Mạnh 范師孟
題甘露寺
曉躡雲煙扣石扉
僧房佛舍俯漣漪
雪侵兩鬢風吹淚
重讀穆陵題寺詩

Hiểu nhiếp vân yên khấu thạch phi 

Tăng phòng phật xá phủ liên y 

Tuyết xâm lưỡng mấn phong suy lệ 

Trùng độc mục lăng đề tự thi

Dịch nghĩa: 

Đề chùa Cam Lộ 

Buổi sớm dẫm lên khói mây, gõ vào cửa đá,

Tăng phòng, Phật điện nhìn xuống giòng nước lăn tăn;

Tuyết điểm bạc hai bên mái tóc, gió thổi rơi lệ,

Đọc lại bài thơ của Mục Lăng đề ở chùa.

Dịch thơ: 

I 

Rẽ đám mây mù gõ trước rèm,

Buồng Tăng, nhà Phật nước quanh thềm;

Gió lay giọt lệ sương pha tóc,

Thơ Mục Lăng xưa lại đọc lên. 

                                       Đinh Văn Chấp 

II 

Rẽ khói mây, gõ cửa chùa, 

Phật đàn soi xuống nước hồ lăn tăn; 

Tóc sương, gió thổi lệ tràn, 

Đọc thơ xưa đức Mục Lăng đề chùa.

                                          Đỗ Quang Liên

Chú thích: 

Hoàng Việt thi tuyển chú: vua Trần Minh Tông chôn ở Mục Lăng.

Du Phù Thạch nham kỳ tam

Tác giả: Phạm Ngộ 范遇

遊浮石岩其三

勝遊邂逅那可必

塵土重來又何日

悠悠身世倚欄杆

天外客帆歸鳥疾

Thắng du giải cấu na khả tất

Trần thổ trùng lai hựu hà nhật

Du du thân thế ỷ lan can

Thiên ngoại khách phàm quy điểu tật

Dịch nghĩa: 

Dạo chơi động Phù Thạch (bài 3)

Chuyện gặp gỡ giữa người và cảnh là tình cờ, nào có gì làm chắc,

Trong cõi đời cát bụi, biết có ngày nào còn trở lại đây chăng;

Thân thế mịt mù, tựa vào mái thuyền,

Buồm khách ngoài trời xa, chim về tổ vội vàng.

Dịch thơ: 

I 

Gặp gỡ dễ đâu người với cảnh,

Cái duyên trùng phùng thường trở ngạnh;

Cuộc đời dằng dặc lúc nương cầu,

Buồm khách ngoài trời chim thẳng cánh.

                                                   Đinh Văn Chấp 

II 

Thắng du gặp gỡ dễ đâu, 

Cuộc đời cát bụi đã hầu lại chăng?

Tựa thuyền, thân thế mịt mùng, 

Chim về vội vã, cánh buồm khách xa. 

                                             Đỗ Quang Liên

Du Phù Thạch nham kỳ nhị

Tác giả: Phạm Ngộ 范遇

遊浮石岩其二

今年重作浮石遊

江山如故人白頭

追歡歲月已不再 

煙波千里生閒愁

Kim niên trùng tác phù thạch du

Giang sơn như cố nhân bạch đầu

Truy hoan tuế nguyệt dĩ bất tái

Yên ba thiên lý sinh nhàn sầu

Dịch nghĩa: 

Dạo chơi động Phù Thạch (bài 2) 

Năm nay trở lại dạo chơi ở Phù Thạch,

Non sông vẫn như cũ, nhưng người đã bạc đầu;

Nhớ lại ngày vui, năm tháng trôi qua không trở lại,

Khói sóng dặm nghìn gợi buồn nhớ vẩn vơ.

Dịch thơ: 

I 

Phù Thạch năm nay lại dạo qua,

Non nước in xưa, người đã già;

Ngày tháng thoi đưa nhà xuân vắng,

Sóng nổi cơn sầu nghìn dặm xa. 

                                        Đinh Văn Chấp 

II 

Năm nay Phù Thạch lại qua, 

Non sông như cũ, sương pha mái đầu; 

Ngày vui, năm tháng qua mau, 

Nghìn trùng khói sóng, mối sầu vẩn vơ. 

                                                    Đỗ Quang Liên 

235. Du Phù Thạch nham kỳ nhất

Tác giả: Phạm Ngộ 范遇

遊浮石岩其一

乃先祖修行之地舟中作

昔年曾作浮石遊

童顏丫髻陪親娛

 題詩叫詠石壁下

時人竊比眉三蘇

Nãi tiên tổ tu hành chi địa chu trung tác 

Tích niên tằng tác phù thạch du

Đồng nhan a kế bồi thân ngu

Đề thi khiếu vịnh thạch bích hạ

Thời nhân thiết tỉ mi tam tô

Dịch nghĩa: 

Cảm tác lúc đi thuyền dạo chơi ở động Phù Thạch là nơi tổ tiên tu hành (bài 1) 

Năm xưa từng dạo chơi ở Phù Thạch,

Vẻ trẻ thơ, tóc trái đào, theo hầu thân phụ vui vầy;

Đề thơ ngâm vịnh ở dưới vách đá,

Người đương thời trộm ví nhà ta với ba người họ Tô đất Mi Sơn.

Dịch thơ: 

I 

Phù Thạch năm xưa từng dạo qua,

Đầu xanh chầu chực bên mình cha;

Mấy câu đề vịnh dưới sườn đá,

Người lấy Tam Tô trộm ví ta. 

                                  Đinh Văn Chấp 

II 

Năm xưa Phù Thạch dạo chơi, 

Trái đào, thơ ấu vui vầy bên cha; 

Vịnh ngâm vách đá đề thơ, 

Người đời ví với tam Tô thuở nào. 

                                                Đỗ Quang Liên 

Chú thích: 

- Phạm Ngộ cũng thường gọi là Phạm Tông Ngộ hiệu Liêu Khê, người hương Kính Chủ huyện Giáp Sơn, phủ Tân Hưng, nay thuộc tỉnh Hải Dương, là anh em ruột với Phạm Mại. Ông nguyên họ Chúc tên Kiên, sau vì vua Trần Nhân Tông cho rằng họ Chúc không phải là họ lớn, nên đổi làm họ Phạm. Còn Kiên thì lại trùng với tên của Phán thủ Huệ Nghĩa nên đổi làm Ngộ. Phạm Ngộ làm quan ngay thẳng, thanh liêm. Dưới triều vua Trần Minh Tông (1314-1329) thăng đến Tri chính sự, Đồng tri thượng thư tả ty sự. 

- Theo Phan Huy Chú thì bến đò Phù Thạch thuộc huyện La Sơn, phủ Đức Quang, nay là Nghệ Tĩnh. 

- Mi tam Tô: ba người họ Tô đất Mi Sơn là Tô Tuân, Tô Thức, Tô Triệt; ba cha con đều là những nhà văn lớn đời Tống. Ví với ba cha con họ Phạm là Phạm Mại, Phạm Ngộ và phụ thân của hai ông, cũng là ba người nổi tiếng đời Trần.

Chu trung

Tác giả: Huyền Quang 玄光

舟中 

一葉扁舟湖海客

撐出葦行風戚戚

微茫四顧晚潮生

江水連天一鷗白

Nhất diệp biển chu hồ hải khách

Xanh xuất vi hành phong thích thích 

Vi mang tứ cố vãn triều sinh 

Giang thủy liên thiên nhất âu bạch

Dịch nghĩa: 

Trong thuyền 

Một lá thuyền con, một khách hải hồ, 

Chèo khỏi rặng lau, tiếng gió xào xạc; 

Bốn bề mịt mù, con nước buổi chiều đương lên, 

Một chim âu trắng giữa khoảng trời nước liền nhau.

Dịch thơ: 

I

Giang hồ tếch một lá thuyền con, 

Chèo khỏi hàng lau, gió dập dồn; 

Trắng xóa chim âu trời lẫn nước, 

Mịt mù bốn phía ngọn triều tuôn. 

                                           Huệ Chi 

II

Dấu khách giang hồ thuyền một lá, 

Hàng lau lách gió chèo thong thả;

Bốn bề trông quạnh ngọn triền lên,

Nước biếc liền trời âu trắng xoá. 

                                           Đinh Văn Chấp 

III 

Khách du một lá thuyền con, 

Gió chiều xào xạc tách hàng lau thưa;

Triều lên bốn phía lờ mờ, 

Liền trời sông nước, lượn lờ cánh âu. 

                                                     Đỗ Quang Liên

Hạ cảnh

Tác giả: Trần Hoảng 陳晃

夏景

窈窕華堂晝影長

荷花吹起北窗涼

園林雨過綠成幄

三兩蟬聲鬧夕陽

Yểu điệu hoa đường trú ảnh trường 

Hà hoa xuy khởi bắc song lương 

Viên lâm vũ quá lục thành ác 

Tam lưỡng thiền thanh náo tịch dương

Dịch nghĩa: 

Cảnh mùa hè 

Nhà hoa thăm thẳm, bóng ngày rủ dài, 

Hoa sen đưa hương mát đến cửa sổ phía Bắc; 

Vườn rừng sau mưa trở thành tấm màn biếc, 

Vài ba tiếng ve khua rộn bóng chiều

Dịch thơ: 

I 

Bóng ác ngày dài dãi gác hoa, 

Nhị sen đưa mát trước song qua; 

Sau mưa cây cỏ buông màn biếc, 

Vài tiếng ve kêu rộn bóng tà. 

                              Đinh Văn Chấp

II 

Ngày dài bóng dãi gác hoa, 

Ngoài song gió dậy sen hồ hương đưa; 

Cây buông màn biếc sau mưa, 

Nhạc ve kêu rộn bóng tà chiều hôm. 

                                          Đỗ Quang Liên