Tiếu đỗ vũ

Tác giả: Nguyễn Tử Thành 阮子成

誚杜宇

自古皆云蜀帝魂

巢居獨得眾禽尊

飛來只愛春山好

殿閣荒涼煙雨村

Tự cổ giai vân thục đế hồn

Sào cư độc đắc chúng cầm tôn

Phi lai chỉ ái xuân sơn hảo

Điện các hoang lương yên vũ thôn

Dịch nghĩa: 

Trách chim cuốc

Từ xưa đều nói là hồn Thục đế,

Loài ở tổ, riêng ngươi được các chim tôn trọng;

Bay tới, chỉ vì thích núi xuân đẹp,

Để điện các hoang lạnh, nơi khói mờ, mưa phủ.

Dịch thơ:

I

Xưa đồn Thục đế hoá thành mi,

Chim chóc, riêng mi được nể vì;

Núi đẹp xuân tươi mi thích chí,

Tiêu điều đất nước, có hay gì! 

                                         Hoàng Lê 

II 

Mang hồn vua Thục bao đời, 

Giống chim, mi được cả loài suy tôn; 

Về đây, vui cảnh núi non, 

Bỏ nơi điện các lạnh lùng khói mưa. 

                                                Đỗ Quang Liên

Chú thích: 

Hồn Thục Đế: Sách Thành Đô ký chép: “Đỗ Vũ tử, kỳ hồn hóa vi điểu, danh Đỗ Quyên”, nghĩa là Vua nước Thục Đế là Đỗ Vũ khi chết, hồn đã hóa thành chim, gọi là Đỗ Quyên.

Nhật đăng sơn

Tác giả: Khuyết danh 缺名
日登山
一鉢功德水
隨緣化世間
光光重照燭
影沒日登山

Nhất bát công đức thuỷ 

Tuỳ duyên hoá thế gian 

Quang quang trùng chiếu chúc 

Ảnh một nhật đăng san

Dịch nghĩa: 

Mặt trời gác núi 

Một bát nước công đức, 

Theo duyên hoá cõi đời; 

Ngọn đuốc sáng vằng vặc soi mãi, 

Cho đến khi bóng mất, mặt trời gác núi.

Dịch thơ: 

I 

Một bát nước công đức, 

Theo duyên hoá cõi đời; 

Đuốc hồng soi vằng vặc, 

Bóng lặn, nắng đỉnh đồi. 

               Hoàng Lê-Băng Thanh 

II 

Công đức một bát nước thôi, 

Theo duyên giáo hóa cõi đời sạch trong; 

Sáng soi vằng vặc đuốc hồng, 

Mặt trời gác núi, bóng không chút nào

                                          Đỗ Quang Liên

 
Chú thích: 
Bài thơ này chép trong Việt điện u linh, truyện Xung Thiên Dũng Liệt Chiêu Ứng Uy Tín Đại Vương. Truyện kể: sau khi vua Lý Thái Tổ sai thợ đắp và tô xong tượng thần chùa Kiến Sơ, thì thân cây bên chùa hiện ra bốn câu thơ trên. Đây là bài thơ thuộc loại sấm ký.

Đáp tăng vấn

Tác giả: Lê Thuần (Hiện Quang ?-1221) 黎純現光

答僧問

那似許由德

何知世幾春

無為居曠野

逍遙自在人

Ná tự Hứa Do đức 

Hà tri thế kỷ xuân 

Vô vi cư khoáng dã 

Tiêu dao tự tại nhân

Dịch nghĩa:

Trả lời một tăng đồ 

Sao cho giống đức Hứa Do, 

Biết đâu đời có mấy mùa xuân; 

Vô vi ở nơi đồng quê phóng khoáng, 

Làm con người tự tại tiêu dao.

Dịch thơ: 

I 

Cốt giống đức Hứa Do, 

Mấy mùa xuân không biết; 

Vô vi nơi khoáng đạt, 

Tự tại sống tiêu dao. 

                            Đỗ Quang Liên 

II 

Cốt sao có đức Hứa Do, 

Mặc cho đời đã mấy mùa xuân trôi; 

Đồng quê khoáng đạt thảnh thơi, 

Vô vi là đức của người tiêu dao. 

                                   Phạm Tú Châu – Hoàng Lê

Chú thích: 

Lê Thuần người Thăng Long, đi tu ở núi Yên Tử, Đông Triều. Từ 11 tuổi làm đồ đệ Thiền sư Thường Chiếu, lớn lên ông theo học các Thiền sư Trí Thông và Pháp Giới, sau thành một nhân vật đặc sắc thế hệ thứ 14, dòng thiền Quan Bích. Vua Lý Huệ Tông nhiều lần cho đem lễ vật đến mời, nhưng ông đều tìm cách từ chối.

 
Hứa Do: ẩn sĩ đời vua Nghiêu. Nghiêu đem thiên hạ nhường cho Hứa Do, nhưng Hứa Do không nhận.

Chữ Vô vi của cụ Filippo Partesotti 

Kính trung xuất hình tượng

Tác giả: Kiều Bản Tịnh (1100-1176) 喬本凈

鏡中出形像

幻身本自空寂生

猶如鏡中出形像

形像覺了一切空

幻身須臾證寔相

Huyễn thân bản tự không tịch sinh 
Do như kính trung xuất hình tượng 
Hình tượng giác liễu nhất thiết không 
Huyễn thân tu du chứng thực tướng

Dịch nghĩa: 
Bóng hiện trong gương 
Tấm thân hư ảo này vốn từ hư không tĩnh mịch sinh ra, 
Giống như cái "bóng" xuất hiện trong gương; 
Đã hiểu rõ rằng chỉ là cái "bóng" thì hết thảy đều là không, 
Tấm thân hư ảo phút chốc chứng được thực tướng.

Dịch thơ: 
I
Vốn từ không tịch ảo thân sinh, 
Như ở trong gương hiện bóng hình; 
Hình bóng vẫn rằng “không” hết thảy, 
Ảo thân, tướng thực chứng rành rành. 
                                   Huệ Chi – Hoàng Lê

II

Hư không sinh huyễn thân này,

Giống như cái bóng hiện rày trong gương; 

Đã là bóng, tức là không, 

Huyễn thân, thực tướng, tỏ tường phút giây.  

                                                                                                   Đỗ Quang Liên 


Chú thích: 
Bản Tịch người hương Phù Diễn, quận Vĩnh Khang, trước tu ở Chí Linh, sau tu ở chùa Càn An thành Thăng Long, cùng với Bảo Giám và Không Lộ là thế hệ thứ 9 dòng Thiền Quan Bích.

Sắc thân dữ diệu thể (kỳ nhị)

Tác giả Âu Đạo Huệ 歐道惠

色身與妙體  其二

色身與妙体 

不合不分離

若人要甄別 

爐中花一枝

Sắc thân dữ diệu thể 

Bất hợp bất phân ly 

Nhược nhân yếu chân biệt, 

Lô trung hoa nhất chi

Dịch nghĩa: 

Sắc thân và diệu thể (2) 

Cái thân có sắc tướng và cái thể vi diệu, 

Chẳng hợp cũng chẳng phân ly; 

Nếu người nào muốn tách biệt cho kỳ được, 

Thì có khác chi cành hoa nở trong lò lửa.

Dịch thơ: 

I 

Sắc thân và diệu thể, 

Chẳng hợp, chẳng lìa xa. 

Kẻ nào toan tách biệt, 

Lò lửa một cành hoa. 

                            Hoàng Lê 

II 

Thân sắc tướng, thể diệu vi, 

Vốn chẳng hợp, cũng chẳng lìa nhau xa; 

Người nào toan tách biệt ra, 

Khác chi lại nở cành hoa trong lò. 

                                                         Đỗ Quang Liên 

25. Cộng hành

Tác giả: Khuyết danh 缺名

共行
道理當然路共行
多公遠學志成名
汪洋萬派何勞涉
指日黃江覩聖生

Đạo lý đương nhiên lộ cộng hành

Đa công viễn học chí thành danh

Uông dương vạn phái hà lao thiệp

Chỉ nhật hoàng giang đổ thánh sinh

Dịch nghĩa: 

Chung đường

Đạo lý hiển nhiên là con đường của mọi người, 

Khen các ông chịu khó đi học xa, chí muốn nên danh. 

Mênh mông muôn phái lặn lội làm gì cho vất vả, 

Nay mai ở Hoàng Giang sẽ thấy Thánh sinh ra.

Dịch thơ: 

I 

Đạo lý đường chung hãy gắng noi, 

Cất công tìm học khá khen ai; 

Mênh mông vạn phái, tìm chi mệt, 

Sớm muộn Hoàng Giang Thánh hiện thôi. 

                                                            Hoàng Lê

II 

Đường chung đạo lý gắng noi,

Cất công đi học, khen ai chí bền; 

Mênh mông muôn phái khó tìm, 

Hoàng Giang mai mốt Thánh sinh ngại gì!

                                                          Đỗ Quang Liên

Chú thích: 

Từ Đạo Hạnh cùng Minh Không, Nguyễn Giác Hải sang Thiên Trúc học, gặp cụ già chở qua sông, cho chiếc gậy và đọc bài trên. 

Hoàng Giang là một trong 24 lộ đời Lý. Sông Hoàng Giang chảy qua Lý Nhân, Nam Hà, đều là quê của Giác Hải, Minh Không.