Showing posts with label lời chữ Hán. Show all posts
Showing posts with label lời chữ Hán. Show all posts

Nov 29, 2013

Ca trù: Đại học

(Lời Hát nói Ca trù)
Tác giả: Khuyết danh 缺名
Dịch: Đỗ Quang Liên

大學

大學者大人之學也
惟大人學可以成人
在明明徳在親民
在至善爲人之入徳
知止而定靜安慮得
格致而成正修齊治平
三綱舉八條明
推其學能成其大效
此大學之爲大道
曾子能深造而著書
求之自有餘師


Đại học giả đại nhân chi học dã
Duy đại nhân học khả dĩ thành nhân 
Tại minh minh đức tại thân dân 
Tại chí thiện vi nhân chi nhập đức 
Tri chỉ nhi định tĩnh an lự đắc 
Cách trí nhi thành chính tu tề trị bình 
Tam cương cử bát điều minh 
Suy kỳ học năng thành kỳ đại hiệu 
Thử đại học chi vi đại đạo 
Tăng tử năng thâm tháo nhi trước thư 
Cầu chi tự hữu dư sư

Sách Đại Học 
Sách Đại Học, dùng cho người lớn, 
Người lớn mà học được, sớm thành nhân. 
Cốt đức sáng, cốt thân dân, 
Cốt chí thiện, làm người cho có đức. 
Biết chỉ mà định, tĩnh, an, lự, đắc, 
Cách trí rồi thành, chính, tu, tề, trị, bình. 
Ba rường đủ, tám điều rành, 
Theo mà học, sẽ mau thành hữu hiệu. 
Đó Đại Học, chính là đại đạo, 
Thày Tăng xưa thấu đáo mới làm ra. 
Tìm tòi sẽ có thày ta! 




Chú thích: 
Khổng Tử nói: 
 
“Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân, tại chỉ ư chí thiện. Tri chỉ nhi hậu hữu định, định nhi hậu năng tĩnh, tĩnh nhi hậu năng an, an nhi hậu năng lự, lự nhi hậu năng đắc,…” 
物格而後知至知致而後意誠意誠而後心正心正而後身修身修而後家齊家齊而後國治國治而後天下平 
“…Vật cách nhi hậu tri chí. Tri chí nhi hậu ý thành. Ý thành nhi hậu tâm chính. Tâm chính nhi hậu thân tu. Thân tu nhi hậu gia tề. Gia tề nhi hậu quốc trị. Quốc trị nhi hậu thiên hạ bình,…”
 



Nov 19, 2013

Ca trù: Nhân sinh tại thế

(Lời Hát nói Ca trù)
Tác giả: Khuyết danh 缺名
人生在世
人生在世
最適情惟酒與歌
富貴能幾何
黃粱梦一醒他便覺
縱不及時歌酒樂
百年身後有誰知
好歌好酒好琴棋
壹壺占人間樂境
詩三百怡愉爾性
任人稱是聖是仙
悠悠風月無邊

Nhân sinh tại thế 
Tối thích tình duy tửu dữ ca 
Phú quý năng kỷ hà 
Hoàng lương mộng nhất tinh tha tiện giác 
Túng bất cập thời ca tửu lạc 
Bách niên thân hậu hữu thùy tri 
Hảo ca hảo tửu hảo cầm kỳ 
Nhất hồ chiếm nhân gian lạc cảnh
Thi tam bách di du nhĩ tính 
Nhậm nhân xưng thị thánh thị tiên 
Du du phong nguyệt vô biên


Người trong cõi thế

Người trong cõi thế 
Thật thỏa tình chỉ rượu với ca, 
Sung sướng được mấy giờ? 
Như cơn mộng tỉnh ra tàn một giấc! 
Nếu chẳng kịp thời vui rượu, hát, 
Trăm năm sau đó biết ai chi! 
Giỏi ca, giỏi rượu, giỏi cầm kỳ, 
Một vùng giữa cõi đời đủng đỉnh. 
Thơ hàng tập nhàn vui tâm tính, 
Mặc người kêu là thánh, là tiên. 
Nhởn nhơ trăng gió vô biên! 
                            Đỗ Quang Liên dịch



Jul 9, 2013

Lá ngô đồng rụng

(Lời bài hát Ca trù)
Tác giả: Khuyết danh 缺名
Dịch Đỗ Quang Liên

梧桐一葉落
天下共知秋
十分明鏡在南楼
鴈聲斷衡陽之浦
孤鶴半江橫白露
牧牛一笛老秋風
姑蘇城外寒鐘
半天落江楓漁火
客遊於赤壁之下
一闌船泛泛過欄杆
少焉月出東山

Ngô đng nht dip lc
Thiên h  cng tri thu
Thp phn minh kính ti Nam lâu
Nhạn thanh đon Hành Dương chi ph
Cô hc bán giang hoành bch l
Mc ngưu nht đch lão thu phong
Cô Tô thành ngoi hàn chung
Bán thiên lc giang phong ngư ha
Khách du ư Xích Bích chi h
Nht lan thuyn phiếm phiếm quá lan can
Thiu yên nguyt xut đông san


Lá ngô đồng rụng
 Khắp nhân gian cùng cảm dáng thu sang; 
Đỉnh lầu Nam vằng vặc ánh trăng vàng, 
Tiếng nhạn vẳng bến Hành Dương vắng vẻ. 
Hạc lẻ sông qua sương trắng rẽ, 
Trâu về sáo vọng gió thu đưa. 
Thành Cô Tô lạnh lẽo tiếng chuông chùa, 
Giữa trời rớt lửa chài phong bến; 
Dòng Xích Bích khách lãng du thầm mến, 
Một lá thuyền bịn rịn vượt lan can. 
Núi đông chợt ló trăng vàng…



Jun 1, 2013

Thoái quy điền lý

(Lời bài hát Ca Trù)
Tác giả: Khuyết danh
Đỗ Quang Liên dịch

退歸田里
旣自以心為形役
三十年囬首事何如
菊松三徑是吾庐
詩句独吟还独笑
新鏡霜毛愁自照
故鄉鱸鱠梦初完
身厯幾江山
而今觉迷途之未遠
病鶴傷鸿君不見
倦飛之鳥已知歸
鷦鷯不過一枝

Ký tự dĩ tâm vi hình dịch
Tam thập niên hồi thủ sự hà như
Cúc tùng tam kính thị ngô lư
Cựu thi cú độc ngâm hoàn độc tiếu
Tân kính sương mao sầu tự chiếu
Cố hương lô khoái mộng sơ hoàn
Toán thử nhân lịch kỷ giang san
Nhi kim giác mê đồ chi vị viễn
Bệnh hạc thương hồng quân bất kiến
Quyện phi chi điểu dĩ tri quy
Tiêu liêu bất quá nhất chi

Lui trở về vườn
Đã đem tâm làm tôi hình thể(1),
Ba mươi năm ngoảnh lại việc sao mà?
Bạn cúc tùng ba dãy chính nhà ta,
Câu thơ cũ ngâm nga mình độc tiếu.
Gương mới – tóc sương - sầu tự chiếu,
Làng xưa – gỏi cá(2) - mộng vừa mơ
Kể tấm thân từng trải mấy sông hồ,
Nay tỉnh giấc, mê đồ chưa ngái lắm.
Ngươi chẳng thấy; con hồng đau, con hạc ốm,
Cánh chim bay mỏi rũ, biết quay về.
Tiêu liêu(3) đậu một cành quê!



Chú thích:
1. Theo câu "Ký tự dĩ tâm vi hình dịch" (Từ buổi đem tâm làm nô dịch cho thân hình) trong bài Quy khứ lai từ của Đào Uyên Minh, đời nhà Tấn.
2.  Gỏi cá Lư quê nhà, ý chỉ quê hương nói chung
3. Tiêu Liêu, một loài chim nhỏ như chim di, chim hồng tước hay chim sẻ. Câu này mượn ý câu trả lời của Hứa Do: "Tiêu liêu sào ư thâm lâm, bất quá nhất chi” (Chim di có làm tổ trong rừng sâu, thì bất quá cũng chỉ làm được trên một cành cây) trong sách của Trang Tử.

May 22, 2013

Tô Đông Pha du Xích Bích

(Lời bài hát Ca Trù)
Tác giả: Khuyết danh

蘇東坡遊赤壁 
風清月白
蘇東坡赤壁之遊 
昔逢秋今又逢秋 
千古豪情人未老 
月向懷中照
楊柳風来面上吹 
問南楼此夜何期 
江村見天边雁
玉笛一聲寒燈半盏 
懷佳人兮不能忘 
秋風秀菊芳

Phong thanh nguyệt bạch
Tô đông pha xích bích chi du
Tích phùng thu kim hựu phùng thu
Thiên cổ hào tình nhân vị lão
Ngô đồng nguyệt hướng hoài trung chiếu
Dương liễu phong lai diện thượng xuy
Vấn nam lâu thử dạ hạ kỳ
Giang thôn chỉ kiến thiên biên nhạn
Ngọc dịch nhất thanh hàn đăng bán trản
Hoài giai nhân hề bất năng vương
Thu phong lan tú cúc phương 

Trời trong gió mát 
Tô Đông Pha dòng Xích Bích ngao du 
Xưa gặp thu, nay lại gặp thu 
Tình hào sảng, ngàn xưa đâu có khác.
Dương liễu gió vàng vờn tóc bạc,
Ngô đồng trăng thắm dọi lòng son. 
Thú Nam Lâu thử hỏi tối nào hơn? 
Mà chỉ thấy bến thôn vời cánh nhạn! 
Sáo trúc một làn, đèn khuya một ngọn, 
Nhớ người thương chộn rộn mối tơ vương, 
Trời thu, lan tốt, cúc thơm.
                                               Đỗ Quang Liên dịch


Chú thích: Nam Lâu nơi uống rượu, ngắm trăng của Dữu Lượng đời Tấn

Tranh: Xích Bích đồ, nguồn mạng nghệ thuật trác khắc